«لغت فُرس» اسدی توسی

لغت فرس

 

اسدی توسی (۱۳۱۹)؛ لغت فُرس؛ پیرایشِ عباس اقبال؛ با سرمایۀ عبدالرحیم خلخالی؛ تهران: چاپخانۀ مجلس.

 

بزرگمهر لقمان: لغت فُرس گردآوردۀ اسدی‌ توسی از نویسندگانِ سدۀ پنجم اسلامی است. فرجام‌آهنگ اسدی آن بود که چامه‌سرایان[=شعرای] ارانی و آذربایجانی را که به پارسی و پهلویِ آذری (زبانی که پیش از ترکی زبان مردم آذربایجان بود) چامه می‌سرودند با واژه‌هایِ پارسیِ گویشِ خراسانی نیز آشنا کند و گویا این فرهنگ به خواهش یکی از همین چامه‌سرایانِ آذربایجانی، اردشیر پور دیلمسپار نجمی، گردآوری شده‌‌است.

دست‌نوشت پایۀ پیرایشِ عباس اقبال دست‌نوشتی است که ماه‌روز[=تاریخ] آن به سال ۱۳۰۳ برمی‌گردد، لیک این دست‌نوشت ازرویِ دست‌نوشتی کهن‌تر رونویسی شده که به سال ۷۲۱ در آب‌رودان‌سر، از بخشهای سهند آذربایجان، نوشته شده‌است. افزون بر این دست‌نوشت، اقبال از سه دست‌نوشت دیگر نیز برای پیرایش این فرهنگ سود جسته‌است.

این فرهنگ بخش پیوست نیز دارد که دربردارندۀ واژه‌هایی است که پس از اسدی به آن افزوده شده‌است.

در ایران جدا از اقبال، محمد دبیرسیاقی در سال ۱۳۳۶ ازرویِ دست‌نوشت ماه‌روز ۷۳۳، که در‌ وات‍ی‍ک‍ان‌ است، و نیز ف‍ت‍ح‌ال‍ل‍ه‌ م‍ج‍ت‍ب‍ایی و ع‍ل‍ی‌اش‍رف‌ ص‍ادق‍ی‌ در سال ۱۳۶۵ برپایۀ دست‌نوشت دان‍ش‍گ‍اه‌ پ‍ن‍ج‍اب‌ (لاه‍ور) و برابری ب‍ا ی‍ازده‌ دست‌نوشت دی‍گ‍ر، دو ویراستِ دیگر از این کهن‌ترین فرهنگِ زبان پارسی که به دست ما رسیده است، چاپ کرده‌اند. گفتنی است که در پایانِ ویراست مجتبایی و صادقی واژه‌های آذری‌ نیز آورده شده‌اند که این خود نشانگر آن است که ترکی اندر آن زمان در آذربایجان گویشوری نداشته است.

در پایان گفتنی است که اساطیر (تهران: ۱۳۹۰) این پیرایش اقبال را بازچاپ کرده‌است. 

 

لغت فُرس اسدی‌ توسی را از «اینجا» بارگیرید.

 

هنوز دیدگاهی فرستاده نشده است

دیدگاهی بفرستید

نشانی رایانشانی [=ای‌میل] شما (نمایان نخواهد شد) شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *